Thuế thu nhập tại Úc: TFN và những điều người mới cần biết

Thuế thu nhập tại Úc là một trong những việc đầu tiên Quý khách cần nắm khi vừa đặt chân tới quốc gia này. Hệ thống vận hành quanh một mã số cá nhân gọi là TFN, kết hợp ngưỡng miễn thuế và khoản Medicare levy. Hiểu đúng từ sớm giúp Quý khách tránh bị khấu trừ sai và an tâm hơn.

thuế thu nhập tại Úc — ảnh minh hoạ.

TFN là gì và vì sao bắt buộc phải có

TFN (Tax File Number) là mã số định danh cá nhân do Sở Thuế Úc (Australian Taxation Office) cấp. Đây là chuỗi 9 chữ số duy nhất, theo Quý khách suốt cuộc đời làm việc và nộp thuế ở Úc, kể cả khi đổi việc hay chuyển bang.

Gần như mọi giao dịch liên quan đến thu nhập đều cần TFN: nhận lương, hưởng tiền hưu trí bắt buộc (superannuation), mở tài khoản tiết kiệm có lãi, nhận trợ cấp chính phủ và nộp tờ khai thuế cuối năm. TFN không phải giấy phép làm việc; nó chỉ là công cụ để cơ quan thuế nhận diện Quý khách.

Điểm quan trọng nhất với người mới: nếu cung cấp TFN cho chủ lao động ngay khi bắt đầu công việc, Quý khách được tính thuế theo biểu thuế thông thường. Ngược lại, nếu chưa có TFN sau một khoảng thời gian nhất định, chủ lao động buộc phải khấu trừ thu nhập của Quý khách theo mức cao nhất. Đây là lý do nên xin TFN càng sớm càng tốt.

Cách xin TFN cho người mới định cư

Việc xin TFN hoàn toàn miễn phí. Quý khách không cần trả tiền cho bất kỳ dịch vụ trung gian nào, và nên cảnh giác với các bên thu phí “làm nhanh”.

Với người giữ visa có quyền làm việc và đang ở trong nước Úc, cách phổ biến nhất là nộp đơn trực tuyến qua hệ thống đăng ký của Sở Thuế. Hệ thống này có thể đối chiếu thông tin visa và hộ chiếu nước ngoài của Quý khách với cơ sở dữ liệu di trú, nên thường không cần nộp giấy tờ bản cứng.

Quý khách cần chuẩn bị các thông tin cơ bản trước khi nộp đơn:

• Số hộ chiếu và loại visa hiện hành
• Địa chỉ cư trú tại Úc để nhận thư
• Ngày nhập cảnh và thông tin cá nhân khớp với hồ sơ di trú

Sau khi nộp, TFN thường được gửi về địa chỉ Quý khách đăng ký trong vòng vài tuần. Vì lý do này, nên xin sớm và bảo đảm địa chỉ nhận thư ổn định. Quý khách có thể tham khảo hướng dẫn nộp đơn dành cho người mới định cư trên trang của Australian Taxation Office.

Khi đã có TFN, hãy giữ kín như giữ mật khẩu ngân hàng. Chỉ cung cấp cho chủ lao động, ngân hàng, quỹ hưu trí và cơ quan thuế. Không bao giờ đăng TFN lên mạng xã hội hay gửi qua kênh không an toàn, vì lộ TFN có thể dẫn tới gian lận danh tính.

Tình trạng cư trú thuế và ngưỡng miễn thuế

Một điểm dễ nhầm là tình trạng cư trú thuế khác với tình trạng visa di trú. Quý khách có thể đang giữ visa tạm trú nhưng vẫn được xem là cư dân thuế (tax resident), hoặc giữ visa thường trú nhưng lại bị tính như người nước ngoài về thuế, tùy theo thời gian sinh sống và mức độ gắn bó với Úc.

Sự phân biệt này quan trọng vì cư dân thuế được hưởng một ngưỡng thu nhập miễn thuế hằng năm. Phần thu nhập dưới ngưỡng đó không bị đánh thuế, chỉ phần vượt qua mới chịu thuế suất lũy tiến. Người được xem là cư dân nước ngoài về thuế thường không được hưởng ngưỡng miễn thuế này và bị tính thuế từ đồng đầu tiên với mức suất khởi điểm cao hơn.

Khi bắt đầu một công việc, chủ lao động sẽ đưa Quý khách một tờ khai TFN (TFN declaration). Trên tờ này có câu hỏi liệu Quý khách có muốn áp dụng ngưỡng miễn thuế hay không. Theo nguyên tắc chung, chỉ nên chọn áp dụng ngưỡng miễn thuế tại một công việc duy nhất, thường là công việc có thu nhập chính. Nếu chọn áp dụng ở nhiều nơi cùng lúc, Quý khách dễ bị thiếu thuế và phải bù vào cuối năm.

Thuế thu nhập tại Úc được tính theo cơ chế nào

Thuế thu nhập tại Úc áp dụng theo biểu thuế lũy tiến: thu nhập càng cao thì phần vượt ngưỡng càng chịu thuế suất cao hơn. Đây là cơ chế phổ biến ở nhiều nước phát triển, nhằm phân bổ gánh nặng thuế theo khả năng đóng góp.

Với phần lớn người làm công ăn lương, thuế được khấu trừ ngay tại nguồn theo cơ chế PAYG (Pay As You Go). Nghĩa là mỗi kỳ lương, chủ lao động đã giữ lại một phần để nộp cho Sở Thuế thay Quý khách. Đến cuối năm tài chính, Quý khách đối chiếu tổng số đã bị giữ với số thực tế phải nộp; nếu giữ thừa thì được hoàn, nếu giữ thiếu thì phải bù.

Năm tài chính ở Úc không trùng với năm dương lịch. Năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/07 và kết thúc ngày 30/06 năm sau. Đây là mốc quan trọng vì mọi nghĩa vụ khai báo đều tính theo chu kỳ này. Vì các mức thuế suất và ngưỡng có thể thay đổi theo từng năm, Quý khách nên tra cứu mức hiện hành tại nguồn chính thức thay vì dựa vào con số nghe được từ người quen.

Medicare levy và mối liên hệ với thuế

Ngoài thuế thu nhập, phần lớn cư dân thuế ở Úc còn đóng một khoản gọi là Medicare levy, tính theo tỷ lệ phần trăm trên thu nhập chịu thuế. Khoản này góp phần tài trợ cho hệ thống y tế công Medicare và được tính tách bạch với thuế thu nhập, dù thường được gộp chung khi quyết toán cuối năm.

Người được xem là cư dân nước ngoài về thuế thường không phải đóng Medicare levy, do họ không tiếp cận đầy đủ hệ thống y tế công. Người có thu nhập rất thấp cũng có thể được miễn hoặc giảm khoản này. Để hiểu kỹ quyền lợi y tế đi kèm, Quý khách có thể tham khảo bài viết của chúng tôi về bảo hiểm y tế tại Úc cho người mới định cư.

Một số người có thu nhập cao mà không có bảo hiểm y tế tư nhân phù hợp còn phải chịu thêm một khoản phụ thu. Đây là lý do nhiều gia đình cân nhắc mua bảo hiểm tư song song với Medicare. Các con số phần trăm và ngưỡng áp dụng có thể điều chỉnh theo năm, nên hãy kiểm tra mức hiện hành trước khi tính toán.

Nghĩa vụ khai thuế cuối năm

Sau khi kết thúc năm tài chính vào ngày 30/06, Quý khách thường có một khoảng thời gian để nộp tờ khai thuế cho năm vừa qua. Tờ khai tổng hợp toàn bộ thu nhập, các khoản đã bị khấu trừ và những chi phí được khấu trừ hợp lệ.

Người mới thường ngạc nhiên khi biết một số chi phí liên quan trực tiếp đến công việc có thể được khấu trừ, giúp giảm thu nhập chịu thuế. Ví dụ điển hình gồm:

• Chi phí dụng cụ, đồng phục bắt buộc hoặc thiết bị phục vụ công việc
• Chi phí học tập, nâng cao tay nghề liên quan trực tiếp đến nghề hiện tại
• Một phần chi phí đi lại công vụ trong giờ làm việc

Để khai được các khoản này, Quý khách cần giữ hóa đơn và chứng từ. Nhiều người chọn tự khai qua hệ thống trực tuyến của Sở Thuế, số khác thuê kế toán thuế (tax agent) đã đăng ký, nhất là khi tình hình tài chính phức tạp. Việc thuê kế toán thuế hợp pháp cũng là một chi phí được khấu trừ.

Superannuation: khoản hưu trí gắn với thu nhập

Khi đi làm tại Úc, ngoài lương, chủ lao động còn phải đóng thêm một tỷ lệ phần trăm vào quỹ hưu trí bắt buộc của Quý khách, gọi là superannuation. Đây là tiền dành cho lúc nghỉ hưu, được giữ trong một quỹ riêng đứng tên Quý khách.

Mặc dù không phải là thuế, super liên quan mật thiết đến hệ thống thu nhập và cần TFN để vận hành đúng. Nếu không cung cấp TFN cho quỹ, khoản đóng góp có thể bị tính thuế cao hơn và Quý khách khó theo dõi tài khoản. Hãy bảo đảm chỉ giữ một quỹ super chính để tránh bị trừ nhiều khoản phí quản lý song song.

Việc sắp xếp tài chính cá nhân, từ tài khoản ngân hàng tới quỹ hưu trí, nên được làm gọn ngay từ đầu. Quý khách có thể đọc thêm bài mở tài khoản ngân hàng và quản lý tài chính tại Úc để có bức tranh tổng thể.

Cư dân thuế được xác định như thế nào

Vì tình trạng cư dân thuế quyết định Quý khách có được hưởng ngưỡng miễn thuế hay không, nên hiểu cách nó được xác định là rất quan trọng. Cơ quan thuế không chỉ nhìn vào loại visa, mà cân nhắc tổng thể hoàn cảnh sống của Quý khách tại Úc.

Những yếu tố thường được xem xét bao gồm:

• Quý khách có sinh sống thực tế tại Úc hay chỉ ghé qua ngắn ngày
• Thời gian hiện diện trong nước Úc trong một năm tài chính
• Quý khách có thuê hoặc mua nhà, đưa gia đình sang, mở tài khoản và gắn bó lâu dài hay không
• Ý định ở lại lâu dài thể hiện qua công việc, hợp đồng và cuộc sống thường nhật

Một người dọn sang Úc làm việc dài hạn, thuê nhà, đưa gia đình theo và sinh hoạt ổn định nhiều khả năng được xem là cư dân thuế ngay cả khi giữ visa tạm trú. Ngược lại, người chỉ sang ngắn hạn rồi rời đi có thể bị tính như cư dân nước ngoài. Vì ranh giới đôi khi không rõ ràng, nếu hoàn cảnh phức tạp, Quý khách nên xin tư vấn để khai đúng tình trạng ngay từ đầu.

Việc khai sai tình trạng cư trú thuế có thể dẫn tới nộp thừa hoặc thiếu thuế, và phải điều chỉnh lại về sau. Đây là một trong những điểm khiến người mới dễ lúng túng nhất, nên đáng để dành thời gian tìm hiểu kỹ.

Lương gộp, lương thực nhận và phiếu lương

Khi nhận việc tại Úc, Quý khách nên phân biệt rõ lương gộp (gross) và lương thực nhận (net). Lương gộp là con số trước khi trừ thuế, còn lương thực nhận là số tiền thực sự vào tài khoản sau khi đã khấu trừ thuế theo cơ chế PAYG.

Mỗi kỳ lương, chủ lao động thường cung cấp một phiếu lương (payslip) ghi rõ các khoản. Quý khách nên đọc kỹ và giữ lại các phiếu này, vì chúng giúp đối chiếu khi quyết toán cuối năm. Một phiếu lương đầy đủ thường nêu:

• Lương gộp của kỳ và tổng lũy kế từ đầu năm tài chính
• Số thuế đã bị khấu trừ trong kỳ
• Khoản đóng góp hưu trí superannuation của chủ lao động
• Số giờ làm việc và mức lương theo giờ nếu áp dụng

Thói quen kiểm tra phiếu lương giúp Quý khách phát hiện sớm sai sót, chẳng hạn chưa được áp dụng TFN nên bị khấu trừ quá cao, hoặc chủ lao động chưa đóng đủ super. Phát hiện sớm luôn dễ xử lý hơn để dồn đến cuối năm.

Hệ thống myGov và liên kết với Sở Thuế

Phần lớn giao dịch với cơ quan thuế hiện nay thực hiện trực tuyến. Người dân Úc thường dùng một tài khoản dịch vụ công trực tuyến liên kết với Sở Thuế để nộp tờ khai, theo dõi tình trạng hoàn thuế và cập nhật thông tin cá nhân.

Khi đã có TFN và ổn định, Quý khách nên thiết lập tài khoản trực tuyến và liên kết với cơ quan thuế. Việc này giúp:

• Theo dõi thu nhập và các khoản đã khấu trừ mà chủ lao động báo cáo
• Nộp tờ khai thuế cuối năm thuận tiện, nhiều thông tin được điền sẵn
• Kiểm tra và quản lý các quỹ hưu trí super đứng tên mình
• Cập nhật địa chỉ và thông tin liên hệ kịp thời

Đối với người mới, làm quen với hệ thống trực tuyến này từ sớm sẽ tiết kiệm nhiều thời gian về sau. Nhiều khoản thông tin thu nhập cuối năm đã được chủ lao động báo cáo tự động, nên việc khai báo trở nên đơn giản hơn nếu Quý khách nắm cách dùng.

Những lưu ý giúp người mới tránh sai sót

Phần lớn rắc rối về thuế của người mới đến từ vài lỗi rất cơ bản nhưng dễ mắc:

• Chưa xin TFN sớm nên bị khấu trừ lương theo mức cao nhất
• Áp dụng ngưỡng miễn thuế ở hai công việc cùng lúc dẫn tới thiếu thuế cuối năm
• Nhầm lẫn giữa tình trạng visa và tình trạng cư trú thuế
• Không giữ chứng từ chi phí công việc nên bỏ lỡ khoản khấu trừ hợp lệ
• Để nhiều quỹ super cùng lúc, mất phí quản lý không cần thiết

Nếu gia đình Quý khách dự định cùng sang Úc, mỗi thành viên đi làm đều cần TFN riêng. Việc lập kế hoạch thuế cho cả hộ gia đình nên đi kèm với kế hoạch định cư tổng thể. Quý khách có thể tham khảo thêm bài đưa gia đình sang Úc theo visa tay nghề để chuẩn bị đồng bộ.

Tổng kết

Hệ thống thuế của Úc khá minh bạch nhưng đòi hỏi người mới chủ động: xin TFN sớm, hiểu đúng tình trạng cư trú thuế, chỉ áp dụng ngưỡng miễn thuế tại một công việc và giữ chứng từ để quyết toán. Mức thuế suất, ngưỡng và Medicare levy có thể thay đổi theo từng năm tài chính, vì vậy tùy mục tiêu và hoàn cảnh của mỗi gia đình, Quý khách nên kiểm tra thông tin hiện hành tại nguồn chính thức và cân nhắc tư vấn kế toán thuế khi cần.

---

Nguồn tham khảo

• Australian Taxation Office – Apply for a TFN
• Australian Taxation Office – Permanent migrants and temporary visitors TFN application

Bài viết tổng hợp từ nguồn chính phủ. Quy định và số liệu di trú có thể thay đổi theo từng kỳ; Quý khách nên kiểm tra thông tin hiện hành trên trang chính thức trước khi ra quyết định.