Quốc tế hoá tại chỗ là việc mang trải nghiệm và góc nhìn quốc tế tới người học ngay tại trường, không cần họ ra nước ngoài.
Cách tiếp cận này ra đời từ một thực tế đơn giản: ở bất kỳ nhà trường nào, số người học có điều kiện đi trao đổi luôn là thiểu số rất nhỏ. Nếu quốc tế hoá chỉ có nghĩa là đưa người ra nước ngoài, thì phần lớn người học sẽ không nhận được gì.
Bài viết này nêu tám hoạt động cụ thể, chi phí thực tế, và cách đo hiệu quả.
Vì sao đây không phải phương án thay thế tạm bợ
Có quan niệm cho rằng quốc tế hoá tại chỗ là lựa chọn của những trường chưa đủ nguồn lực làm điều thật sự. Quan niệm này bỏ qua ba điểm.
Điểm thứ nhất: phạm vi tác động. Một chương trình trao đổi tốn kém có thể phục vụ vài chục người học mỗi năm. Một môn học được quốc tế hoá về nội dung phục vụ toàn bộ người học theo học môn đó, năm này qua năm khác.
Điểm thứ hai: tính công bằng. Cơ hội ra nước ngoài thường phụ thuộc vào điều kiện tài chính gia đình. Quốc tế hoá tại chỗ đưa trải nghiệm tới cả những người không có điều kiện đó.
Điểm thứ ba: tính bền. Hoạt động gắn với chương trình đào tạo tồn tại lâu hơn nhiều so với hoạt động phụ thuộc vào nguồn kinh phí từng năm.
Nói cách khác, hai hướng bổ sung cho nhau, và hướng tại chỗ nên được coi là phần chính chứ không phải phần dự phòng.
Tám hoạt động cụ thể
Một: dự án học tập chung trực tuyến. Hai lớp ở hai nước cùng làm một chủ đề trong sáu tới tám tuần, gặp nhau trực tuyến vài lần, và tạo ra sản phẩm chung. Đây là hoạt động tạo trải nghiệm gần nhất với trao đổi thật mà chi phí gần bằng không.
Hai: mời chuyên gia nước ngoài giảng trực tuyến. Một buổi một giờ trong khuôn khổ một môn học. Nếu đi qua quan hệ chuyên môn sẵn có của giảng viên, thường không tốn chi phí.
Ba: đưa nghiên cứu tình huống từ nhiều nước vào bài giảng. Cùng một chủ đề chuyên môn, so sánh cách các hệ thống khác xử lý. Việc này thuộc thẩm quyền của giảng viên và không cần thủ tục gì.
Bốn: đưa tài liệu quốc tế vào danh mục đọc, kèm hướng dẫn tiếp cận cho người học chưa quen.
Năm: tổ chức tuần lễ quốc tế tại trường. Một chuỗi hoạt động ngắn: buổi nói chuyện, triển lãm, hoạt động văn hoá. Chi phí vừa phải và tạo được không khí chung.
Sáu: kết nối với người học quốc tế đang ở trong nước. Nhiều địa phương có người nước ngoài đang học tập hoặc làm việc, và họ thường sẵn sàng tham gia các buổi trao đổi.
Bảy: dự án chung giữa người học trong nước và người học ở nước ngoài ngoài khuôn khổ lớp học, chẳng hạn một cuộc thi hoặc một dự án cộng đồng.
Tám: quốc tế hoá chuẩn đầu ra. Rà soát để người học đạt được năng lực làm việc trong môi trường đa văn hoá, và đưa năng lực đó vào cách đánh giá.
Hoạt động thứ tám ít nhìn thấy nhất nhưng có tác động sâu nhất, vì nó thay đổi chính nội dung đào tạo.
Chi phí thực tế
Nhìn theo chi phí, tám hoạt động chia thành ba nhóm.
Nhóm gần như không tốn tiền: dự án học tập chung trực tuyến, mời chuyên gia giảng trực tuyến, đưa nghiên cứu tình huống vào bài giảng, đưa tài liệu quốc tế vào danh mục đọc.
Chi phí chính của nhóm này là thời gian của giảng viên. Điều quan trọng là tính thời gian đó vào định mức công việc chính thức, thay vì coi là làm thêm. Nếu coi là làm thêm, hoạt động sẽ phụ thuộc vào thiện chí cá nhân và không bền.
Nhóm chi phí vừa phải: tuần lễ quốc tế, kết nối với người nước ngoài tại địa phương, dự án ngoài lớp học.
Nhóm cần đầu tư: quốc tế hoá chuẩn đầu ra. Không tốn chi phí trực tiếp lớn nhưng đòi hỏi nhiều thời gian của đội ngũ chuyên môn và cần đi qua quy trình phê duyệt chương trình.
Với nhà trường mới bắt đầu, thứ tự hợp lý là làm nhóm một trước để tích luỹ kinh nghiệm và tạo kết quả nhìn thấy được, rồi mới đề xuất nguồn lực cho hai nhóm sau.
Điều kiện để hoạt động có chất lượng
Bốn điều kiện phân biệt một hoạt động tạo giá trị thật với một hoạt động chỉ để báo cáo.
Gắn với chương trình học. Hoạt động nằm trong một môn học, có sản phẩm được đánh giá, sẽ được người học đầu tư nghiêm túc. Hoạt động ngoại khoá tự nguyện thường chỉ thu hút những người vốn đã quan tâm.
Có sản phẩm cụ thể. Một bài trình bày chung, một báo cáo so sánh, một sản phẩm thiết kế. Sản phẩm buộc người học phải làm việc thật thay vì chỉ tham dự.
Có phần rút kinh nghiệm. Sau hoạt động, dành thời gian để người học nói về những gì họ thấy khác biệt và những gì gây bối rối. Chính phần này biến trải nghiệm thành hiểu biết.
Có sự tham gia của tổ chuyên môn. Nếu chỉ phòng hợp tác quốc tế tổ chức, hoạt động sẽ không chạm tới nội dung học thuật.
Vai trò của giảng viên
Quốc tế hoá tại chỗ phụ thuộc vào giảng viên nhiều hơn bất kỳ hình thức nào khác, vì nó diễn ra ngay trong lớp học.
Ba việc nhà trường nên làm để hỗ trợ.
Tính thời gian vào định mức. Đây là điều kiện tiên quyết và cũng là điều hay bị bỏ qua nhất.
Tạo cơ hội để chính giảng viên có trải nghiệm quốc tế. Người chưa từng làm việc với đồng nghiệp nước ngoài sẽ khó tổ chức hoạt động cho người học. Một buổi hội thảo trực tuyến chuyên môn cho giảng viên là khoản đầu tư nhỏ mà có tác động lan toả.
Chia sẻ trong nội bộ. Giảng viên đã tổ chức thành công một hoạt động nên có dịp trình bày lại với tổ chuyên môn, kèm cả những gì không suôn sẻ.
Việc thứ ba quan trọng vì nó biến kinh nghiệm cá nhân thành tài sản của tổ chức.
Đo hiệu quả quốc tế hoá tại chỗ
Chỉ số cho hướng này khác với chỉ số cho hoạt động đưa người ra nước ngoài, và cần được thiết kế riêng.
Tỷ lệ người học có ít nhất một trải nghiệm quốc tế dưới bất kỳ hình thức nào trong toàn khoá. Đây là chỉ số bao quát nhất và cũng phản ánh đúng mục tiêu công bằng.
Số môn học có yếu tố quốc tế được đưa vào giảng dạy, và số người học theo học những môn đó.
Số giảng viên đã tổ chức ít nhất một hoạt động quốc tế trong năm.
Kết quả tự đánh giá của người học về năng lực làm việc trong môi trường đa văn hoá, đo bằng khảo sát đầu và cuối chương trình.
Chỉ số thứ tư khó đo nhất nhưng gần với mục tiêu thật nhất. Một bộ câu hỏi ngắn, dùng nhất quán qua các năm, là đủ để thấy xu hướng.
Khi cần đặt kết quả vào bối cảnh so sánh giữa các hệ thống giáo dục, dữ liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) là nguồn tham chiếu hợp lý.
Bắt đầu từ đâu trong học kỳ này
Với nhà trường muốn khởi động ngay, ba việc dưới đây có thể làm mà không cần phê duyệt ngân sách hay thay đổi chương trình.
Việc thứ nhất: khảo sát mạng lưới sẵn có của giảng viên. Gửi một biểu mẫu ngắn hỏi ai có liên hệ chuyên môn ở nước ngoài, ở lĩnh vực nào. Kết quả thường vượt xa dự đoán của ban giám hiệu, và đây là nguồn để tổ chức các buổi giảng trực tuyến.
Việc thứ hai: chọn một môn học thí điểm. Ưu tiên môn có giảng viên nhiệt tình, có sẵn tài liệu quốc tế, và có chủ đề dễ so sánh giữa các nước. Thí điểm ở một môn cho phép rút kinh nghiệm trước khi mở rộng.
Việc thứ ba: đặt một mốc đo. Trước khi bắt đầu, khảo sát người học về mức độ tự tin khi làm việc trong môi trường đa văn hoá. Không có mốc đầu thì cuối năm không biết đã thay đổi được gì.
Ba việc này cộng lại mất khoảng một tuần công của một người, và chúng tạo ra nền để mọi hoạt động sau đó có căn cứ.
Điều đáng lưu ý là không nên chờ có chiến lược hoàn chỉnh mới bắt đầu. Kinh nghiệm từ một hoạt động thí điểm sẽ làm bản chiến lược sát thực tế hơn nhiều so với việc soạn thảo trong phòng họp.
Ba sai lầm thường gặp
Coi đây là phương án tạm. Dẫn tới việc dừng lại ngay khi có kinh phí cho hoạt động đưa người ra nước ngoài, trong khi hai hướng lẽ ra bổ sung cho nhau.
Tổ chức hoạt động rời rạc, không gắn chương trình. Một buổi nói chuyện hay nhưng không liên quan tới môn học nào sẽ không đọng lại gì.
Không có phần rút kinh nghiệm. Người học tham dự, thấy thú vị, rồi quên. Ba mươi phút trao đổi sau hoạt động tạo ra phần lớn giá trị học tập.
Với những nội dung liên quan tới công nhận kết quả nếu hoạt động chung có yếu tố tín chỉ, khuôn khổ của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên Hợp Quốc (UNESCO) nên được tham chiếu từ khi thiết kế.
Tổng kết
Quốc tế hoá tại chỗ không phải phương án thay thế tạm bợ mà là hướng đi có phạm vi tác động rộng hơn, công bằng hơn, và bền hơn so với việc chỉ đưa một thiểu số ra nước ngoài.
Trong tám hoạt động nêu trên, bốn hoạt động đầu gần như không tốn chi phí trực tiếp, và điều kiện thực sự là tính thời gian của giảng viên vào định mức công việc.
Và điều phân biệt hoạt động tạo giá trị với hoạt động hình thức là bốn điều kiện: gắn với chương trình học, có sản phẩm cụ thể, có phần rút kinh nghiệm, và có sự tham gia của tổ chuyên môn.
Bước tiếp theo
Hãy chọn một môn học đang giảng dạy và hỏi giảng viên phụ trách đúng một câu: có chủ đề nào trong môn này mà việc so sánh cách xử lý ở hai hay ba nước sẽ làm bài giảng phong phú hơn không.
Đó là hoạt động quốc tế hoá tại chỗ đơn giản nhất, không tốn chi phí nào, và có thể bắt đầu ngay trong học kỳ này.
Nếu câu trả lời là có, hãy đề nghị giảng viên thử đưa phần so sánh đó vào một buổi giảng và ghi nhận phản ứng của người học. Một buổi thành công thường đủ để thuyết phục cả tổ chuyên môn, và đó là cách lan toả hiệu quả hơn nhiều so với một văn bản chỉ đạo. Hãy ghi lại kết quả buổi đó, dù ngắn, vì nó là bằng chứng đầu tiên khi Quý trường cần đề xuất nguồn lực cho những bước lớn hơn.
