Chọn trường theo chương trình học nghĩa là bắt đầu từ nội dung mình sẽ học trong ba đến bốn năm tới, rồi mới xét tới tên trường. Cách làm ngược lại — chọn trường trước rồi tìm ngành nào cũng được trong trường đó — là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn tới việc đổi ngành giữa chừng hoặc tốt nghiệp với tấm bằng không dùng được.
Bài viết này dành cho học sinh và phụ huynh đang ở giai đoạn lập danh sách trường.
Vì sao thứ hạng không trả lời được câu hỏi của Quý vị
Bảng xếp hạng đại học đo những thứ có thể đo được trên quy mô toàn trường: công bố khoa học, tỷ lệ giảng viên trên sinh viên, danh tiếng trong giới học thuật, mức độ quốc tế hoá.
Không chỉ số nào trong số đó cho biết chương trình cụ thể mà Quý vị định học được tổ chức ra sao. Một trường xếp hạng cao nhờ sức mạnh của khối y sinh có thể có ngành thiết kế rất mỏng. Ngược lại, một trường không nằm trong nhóm đầu bảng xếp hạng chung lại có thể sở hữu một khoa kỹ thuật gắn chặt với doanh nghiệp trong vùng và tỷ lệ sinh viên có việc làm rất cao.
Thứ hạng cũng thay đổi theo phương pháp tính của từng đơn vị xếp hạng. Cùng một trường có thể nằm ở hai vị trí cách nhau hàng trăm bậc giữa hai bảng khác nhau. Nếu quyết định của Quý vị thay đổi theo bảng nào được đọc trước, thì đó không phải là một căn cứ đủ vững.
Chọn trường theo chương trình học bắt đầu từ đề cương
Mọi trường nghiêm túc đều công bố đề cương chương trình đào tạo trên website chính thức. Đây là tài liệu quan trọng nhất và cũng là tài liệu ít người đọc nhất.
Đề cương cho biết mỗi kỳ học những môn gì, môn nào bắt buộc, môn nào tự chọn, bao nhiêu tín chỉ, và có thực tập hay không. Đọc đề cương của ba trường cạnh nhau, Quý vị sẽ thấy ngay ba chương trình cùng tên gọi có thể khác nhau rất xa về nội dung.
Khi đọc, nên chú ý ba điểm. Thứ nhất là tỷ lệ giữa môn lý thuyết nền và môn ứng dụng. Thứ hai là năm nào bắt đầu học chuyên ngành — có chương trình vào chuyên ngành ngay từ năm nhất, có chương trình để tới năm ba. Thứ ba là phần đồ án hoặc khoá luận cuối khoá được tổ chức như thế nào.
Sáu câu hỏi cần trả lời trước khi lập danh sách
Chương trình này dạy gì trong năm thứ nhất? Nếu năm đầu toàn môn đại cương mà Quý vị đã xác định rõ chuyên ngành, hãy cân nhắc chương trình vào ngành sớm hơn.
Ai dạy các môn chuyên ngành? Danh sách giảng viên thường có trên trang khoa. Người dạy có kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực hay thuần tuý học thuật, điều này ảnh hưởng trực tiếp tới nội dung lớp học.
Sinh viên tốt nghiệp ngành này thường làm gì? Nhiều trường công bố báo cáo việc làm theo ngành. Con số ở cấp toàn trường ít giá trị hơn con số ở cấp ngành rất nhiều.
Chương trình có yêu cầu thực tập không, và trường có hỗ trợ tìm nơi thực tập không? Một kỳ thực tập bắt buộc có tổ chức tốt đáng giá hơn nhiều lời quảng bá về mạng lưới doanh nghiệp.
Điều kiện đầu vào là gì, và Quý vị còn thiếu gì? Trả lời sớm để còn kịp bổ sung, đặc biệt là chứng chỉ ngoại ngữ và các môn tiên quyết.
Tổng chi phí bốn năm là bao nhiêu? Không chỉ học phí. Phần này sẽ nói kỹ ở mục sau.
Phân biệt tên ngành và nội dung ngành
Một khó khăn ít ai lường trước là tên ngành không thống nhất giữa các nước, thậm chí giữa các trường trong cùng một nước.
Cùng một nội dung đào tạo có thể mang tên “Khoa học dữ liệu” ở trường này, “Thống kê ứng dụng” ở trường kia, và nằm gọn trong một chuyên ngành hẹp của khoa Toán ở trường thứ ba. Ngược lại, hai chương trình cùng tên “Quản trị kinh doanh” có thể khác nhau tới quá nửa số môn.
Vì vậy khi tìm kiếm, đừng dừng ở tên ngành. Hãy lấy ba đến năm môn học đặc trưng mà Quý vị muốn học, rồi tra ngược xem chương trình nào có những môn đó. Cách tìm này chậm hơn nhưng cho kết quả sát hơn nhiều.
Một dấu hiệu đáng tin là phần mô tả môn học. Trường nào công bố mô tả chi tiết từng môn thường là trường có chương trình được rà soát nghiêm túc.
Xét cả điều kiện học tiếp và làm việc sau tốt nghiệp
Chương trình học không kết thúc ở lễ tốt nghiệp. Nếu Quý vị dự định học lên cao hoặc làm việc trong một ngành có quy định hành nghề, cần kiểm tra hai điều ngay từ khi chọn trường.
Thứ nhất là chương trình có được công nhận bởi hiệp hội nghề nghiệp liên quan hay không. Với các ngành như kỹ thuật, kế toán, kiến trúc, điều dưỡng, việc chương trình nằm trong danh sách công nhận quyết định trực tiếp khả năng hành nghề sau này.
Thứ hai là bằng cấp có được công nhận ở nơi Quý vị định làm việc hay không. Điều này đặc biệt quan trọng nếu dự định về Việt Nam. Quy trình công nhận văn bằng nước ngoài có yêu cầu riêng, và không phải chương trình nào cũng đáp ứng.
Kiểm tra hai điều này mất vài giờ đọc tài liệu. Bỏ qua chúng có thể khiến bốn năm học không dùng được vào đúng việc mình muốn làm.
Lập danh sách theo ba nhóm
Sau khi đọc đề cương, hãy chia danh sách thành ba nhóm thay vì xếp theo thứ tự yêu thích.
Nhóm vừa sức gồm những trường mà hồ sơ hiện tại của Quý vị đáp ứng thoải mái điều kiện đầu vào. Nên có ít nhất hai trường trong nhóm này, và quan trọng là Quý vị thực sự muốn học ở đó nếu các lựa chọn khác không thành.
Nhóm phù hợp gồm những trường mà hồ sơ nằm đúng khoảng điều kiện công bố. Đây thường là nhóm đông nhất và cũng là nơi quyết định cuối cùng hay rơi vào.
Nhóm vươn cao gồm những trường mà Quý vị còn thiếu một phần điều kiện. Giữ nhóm này ở mức hai đến ba trường, và chỉ giữ khi chương trình thực sự đáng để cố.
Cách chia này giúp tránh tình trạng nộp mười hồ sơ vào cùng một mức độ khó rồi không có phương án nào.
Chi phí: nhìn tổng, không nhìn học phí
Học phí là con số dễ tìm nhất nên cũng dễ trở thành con số duy nhất được so sánh. Trong thực tế, phần chi phí ngoài học phí thường chiếm tỷ trọng lớn và chênh lệch rất nhiều giữa các thành phố.
Danh mục tối thiểu cần cộng vào gồm: chỗ ở, ăn uống, đi lại, bảo hiểm y tế, tài liệu học tập, phí ghi danh và các khoản phí hành chính của trường, chi phí về thăm nhà.
Một trường có học phí thấp hơn nhưng nằm ở thành phố đắt đỏ có thể tốn kém hơn tổng thể. Ngược lại, một trường học phí cao ở khu vực chi phí sinh hoạt thấp đôi khi lại là phương án hợp lý.
Nên lập bảng so sánh tổng chi phí bốn năm cho từng trường trong danh sách, và ghi rõ ngày lấy số liệu. Học phí và chi phí sinh hoạt đều thay đổi theo năm.
Kiểm chứng thông tin ở đâu
Thông tin về một trường có nhiều nguồn, không phải nguồn nào cũng đáng tin như nhau.
Nguồn đáng tin nhất là website chính thức của trường, phần dành cho sinh viên tương lai. Tiếp theo là cơ quan quản lý giáo dục hoặc cơ quan kiểm định của nước sở tại, nơi công bố tình trạng công nhận của trường và chương trình.
Các tổ chức liên chính phủ như Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố dữ liệu so sánh hệ thống giáo dục giữa các nước, hữu ích khi Quý vị đang cân nhắc giữa hai quốc gia chứ không phải hai trường.
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên Hợp Quốc (UNESCO) có tài liệu về công nhận văn bằng, cần đọc nếu Quý vị dự định về nước làm việc sau khi tốt nghiệp.
Diễn đàn và hội nhóm mạng xã hội có giá trị tham khảo về trải nghiệm sống, nhưng không nên dùng làm căn cứ cho thông tin về chương trình, học phí hay điều kiện đầu vào.
Bốn lỗi lặp lại
Chọn theo trường bạn bè chọn. Chương trình phù hợp với người khác không đảm bảo phù hợp với Quý vị, kể cả khi hai người học cùng lớp suốt phổ thông.
Bỏ qua ngôn ngữ giảng dạy. Một số chương trình dạy bằng ngôn ngữ bản địa dù trường có nhiều chương trình quốc tế. Cần xác nhận rõ ở cấp chương trình, không phải cấp trường.
Tin vào bản dịch tự động của website trường. Điều kiện đầu vào và quy định học vụ là chỗ sai một chữ có thể hiểu lệch hoàn toàn. Nếu không chắc, hãy viết thư hỏi phòng tuyển sinh của trường.
Quyết định khi chưa đọc hết đề cương. Đây là lỗi tốn kém nhất và cũng dễ tránh nhất.
Đi thăm trường hoặc dự buổi giới thiệu trực tuyến
Tài liệu chỉ nói được một phần. Nếu có điều kiện, hãy tìm cách tiếp xúc trực tiếp với chương trình trước khi quyết định.
Phần lớn các trường tổ chức buổi giới thiệu trực tuyến định kỳ, miễn phí, thường có phần hỏi đáp với đại diện khoa. Đây là cơ hội hỏi những câu mà tài liệu không trả lời: lớp học có bao nhiêu sinh viên, đồ án cuối khoá làm theo nhóm hay cá nhân, sinh viên quốc tế thường gặp khó khăn gì ở năm đầu.
Khi tham dự, nên chuẩn bị câu hỏi trước và hỏi về chương trình cụ thể chứ không hỏi chung về trường. Câu hỏi càng cụ thể, câu trả lời càng có giá trị.
Nếu có thể liên hệ được với người đang học hoặc đã tốt nghiệp đúng chương trình đó, hãy hỏi một câu duy nhất: nếu chọn lại, họ có chọn chương trình này không, và vì sao. Câu trả lời cho câu hỏi này thường đáng giá hơn cả buổi giới thiệu.
Tổng kết
Chọn trường theo chương trình học đòi hỏi nhiều thời gian đọc hơn là nhìn bảng xếp hạng, nhưng đó là phần công việc quyết định bốn năm tiếp theo.
Thứ tự hợp lý là: xác định mình muốn học gì, đọc đề cương của các chương trình liên quan, trả lời sáu câu hỏi ở trên, chia danh sách thành ba nhóm, rồi mới tính tới tên tuổi và thứ hạng của trường.
Bước tiếp theo
Hãy chọn đúng ba chương trình mà Quý vị đang quan tâm nhất và đọc trọn vẹn đề cương của cả ba trong tuần này. Sau khi đọc xong, danh sách trường của Quý vị gần như chắc chắn sẽ khác so với trước.
Hồ sơ trường trên M2W Edu ghi rõ nguồn và ngày đối chiếu của từng thông tin, để Quý vị biết con số mình đang xem còn hiệu lực hay không. Khi so sánh nhiều trường cùng lúc, việc mọi thông tin được trình bày theo cùng một cấu trúc sẽ tiết kiệm cho Quý vị rất nhiều thời gian, và quan trọng hơn là giúp so sánh đúng thứ cần so sánh.
