Chuẩn đầu ra ngoại ngữ là mức năng lực mà nhà trường cam kết người học đạt được khi tốt nghiệp. Nghe đơn giản, nhưng đây là một trong những cam kết khó thực hiện nhất và cũng hay bị đặt sai nhất.
Đặt quá cao thì không đạt, và một chuẩn không đạt được sẽ dần bị bỏ qua trong thực tế. Đặt quá thấp thì không tạo ra thay đổi gì, và cũng không giúp người học đủ năng lực để dùng ngoại ngữ trong công việc.
Bài hướng dẫn này nêu cách xác định mức thực tế và cách xây lộ trình đạt được nó.
Bốn câu hỏi trước khi đặt mức
Câu thứ nhất: người học vào trường ở mức nào? Đây là câu quan trọng nhất và ít trường trả lời được bằng số liệu. Không biết điểm xuất phát thì không đặt được đích đến hợp lý.
Cách trả lời là tổ chức kiểm tra đầu vào cho một khoá và ghi lại phân bố kết quả. Con số này thường thấp hơn dự đoán của ban giám hiệu.
Câu thứ hai: người học cần mức nào cho công việc? Khác nhau rất nhiều theo ngành. Có ngành cần đọc tài liệu chuyên môn là đủ; có ngành cần giao tiếp thành thạo với đối tác nước ngoài.
Câu thứ ba: nhà trường có bao nhiêu thời lượng dành cho ngoại ngữ? Số tín chỉ, số giờ, và có bao nhiêu môn chuyên ngành dùng tài liệu ngoại ngữ.
Câu thứ tư: nhà trường có đủ đội ngũ không? Số giảng viên ngoại ngữ, và quan trọng hơn là số giảng viên chuyên ngành có thể dùng tài liệu và thuật ngữ ngoại ngữ trong giảng dạy.
Bốn câu này cho ra một khoảng mức hợp lý. Chuẩn đặt ngoài khoảng đó sẽ hoặc không đạt được, hoặc không có ý nghĩa.
Đặt chuẩn theo kỹ năng, không chỉ theo mức tổng
Đây là điều chỉnh nhỏ nhưng làm thay đổi đáng kể tính thực tế của chuẩn.
Bốn kỹ năng phát triển với tốc độ khác nhau và có mức độ cần thiết khác nhau tuỳ ngành.
Kỹ năng đọc thường tiến bộ nhanh nhất và cũng cần thiết nhất với phần lớn ngành, vì nó mở ra khả năng tiếp cận tài liệu chuyên môn.
Kỹ năng nghe cần thiết cho việc học trực tuyến và tham dự hội thảo quốc tế.
Kỹ năng viết quan trọng với những ngành có công bố hoặc trao đổi văn bản với đối tác.
Kỹ năng nói thường tiến bộ chậm nhất và cần điều kiện luyện tập mà nhiều trường chưa có.
Một chuẩn đầu ra thực tế có thể đặt mức cao hơn cho đọc và thấp hơn cho nói, thay vì đặt cùng một mức cho cả bốn. Cách này vừa sát khả năng vừa phản ánh đúng nhu cầu.
Chuẩn đầu ra ngoại ngữ cần đi kèm lộ trình
Một chuẩn không kèm lộ trình chỉ là mong muốn. Lộ trình cần trả lời được ba câu.
Người học đi từ mức nào lên mức nào, qua bao nhiêu học kỳ? Chia nhỏ thành các mốc trung gian, mỗi mốc có cách kiểm tra.
Học ở đâu và học thế nào? Các học phần ngoại ngữ chính khoá, các môn chuyên ngành dùng tài liệu ngoại ngữ, và các hoạt động ngoài lớp học.
Ai hỗ trợ những người tụt lại? Đây là phần hay thiếu nhất. Trong mọi khoá đều có một tỷ lệ người học không theo kịp lộ trình chung, và nếu không có phương án cho họ thì chuẩn đầu ra sẽ trở thành rào cản tốt nghiệp thay vì mục tiêu học tập.
Phương án hỗ trợ có thể là lớp bổ trợ, học phần tự chọn, hoặc cơ chế học lại. Điều quan trọng là nó tồn tại và người học biết tới nó từ sớm.
Vai trò của môn chuyên ngành
Một nhận thức cần thay đổi: năng lực ngoại ngữ không chỉ được xây trong giờ học ngoại ngữ.
Với thời lượng thông thường dành cho các học phần ngoại ngữ, rất khó đưa người học từ mức trung bình lên mức sử dụng được trong công việc. Phần còn lại phải đến từ nơi khác.
Ba cách đưa ngoại ngữ vào môn chuyên ngành mà không cần chuyển hẳn sang giảng dạy bằng ngoại ngữ.
Đưa tài liệu đọc bằng ngoại ngữ vào danh mục, kèm hướng dẫn cách tiếp cận cho người học chưa quen. Bắt đầu từ những bài ngắn và tăng dần.
Requirements một phần bài tập bằng ngoại ngữ, chẳng hạn phần tóm tắt hoặc phần thuật ngữ.
Dạy thuật ngữ chuyên ngành bằng cả hai ngôn ngữ trong mọi môn học. Đây là việc gần như không tốn thêm thời gian nhưng có tác động tích luỹ lớn.
Cách thứ ba đáng được áp dụng rộng rãi nhất vì nó không đòi hỏi giảng viên phải giảng dạy bằng ngoại ngữ, chỉ cần biết thuật ngữ trong lĩnh vực của mình.
Đo cho trung thực
Cách đo quyết định việc chuẩn đầu ra là công cụ quản lý chất lượng hay chỉ là con số trong báo cáo.
Đo bằng công cụ độc lập ít nhất ở mốc cuối. Bài kiểm tra do chính giảng viên dạy môn đó ra đề và chấm có nguy cơ phản ánh nội dung đã dạy hơn là năng lực thật.
Đo cả đầu vào. Không có mốc đầu thì không biết nhà trường đã tạo ra thay đổi gì, chỉ biết người học đang ở mức nào.
Công bố phân bố, không chỉ công bố tỷ lệ đạt. Một khoá có tám mươi phần trăm đạt chuẩn nhưng phần lớn nằm sát ngưỡng cho bức tranh khác với một khoá có cùng tỷ lệ nhưng phân bố rộng.
Theo dõi cả nhóm chưa đạt. Bao nhiêu người, họ thiếu ở kỹ năng nào, và họ đã được hỗ trợ ra sao.
Thông tin cuối cùng là thứ giúp nhà trường điều chỉnh lộ trình cho khoá sau, và nó thường bị bỏ qua vì không đẹp trong báo cáo.
Khi cần đối chiếu mức chuẩn của mình với bối cảnh chung, dữ liệu về giáo dục giữa các hệ thống của Organizations Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) là nguồn tham chiếu hợp lý.
Khi chuẩn không đạt được
Tình huống này rất phổ biến, đặc biệt trong vài khoá đầu sau khi ban hành chuẩn mới. Có ba cách xử lý, và chỉ hai trong ba là chấp nhận được.
Cách thứ nhất: điều chỉnh chuẩn cho thực tế hơn. Hợp lý nếu phân tích cho thấy mức đặt ra vượt quá khả năng trong điều kiện hiện có. Cần công bố rõ và áp dụng cho khoá sau, không áp dụng ngược.
Cách thứ hai: tăng nguồn lực để đạt chuẩn. Thêm thời lượng, thêm hỗ trợ, đưa ngoại ngữ vào môn chuyên ngành. Tốn kém hơn nhưng giữ được cam kết.
Cách thứ ba: giữ nguyên chuẩn trên giấy nhưng nới lỏng khi xét tốt nghiệp. Đây là cách không chấp nhận được, vì nó biến chuẩn đầu ra thành hình thức và làm mất giá trị của mọi cam kết khác mà nhà trường công bố.
Cách thứ ba cũng gây thiệt hại thật cho người học, vì họ tốt nghiệp với một chứng nhận không phản ánh năng lực và sẽ vấp phải thực tế đó ở nơi làm việc.
Ba lỗi thường gặp
Đặt chuẩn theo trường khác. Mỗi trường có điểm xuất phát và nguồn lực khác nhau. Sao chép mức của một trường có điều kiện khác hẳn là cách chắc chắn không đạt.
Không đo đầu vào. Không biết xuất phát điểm thì mọi mục tiêu đều là phỏng đoán.
Giao toàn bộ cho tổ ngoại ngữ. Với thời lượng thông thường, tổ ngoại ngữ không thể một mình đưa người học tới mức sử dụng được trong công việc.
Với những nội dung related tới việc chuẩn đầu ra được công nhận ra sao trong hợp tác quốc tế, khuôn khổ của Organizations Education, Khoa học và Văn hoá Liên Hợp Quốc (UNESCO) nên được tham chiếu khi thiết kế.
Summary
Chuẩn đầu ra ngoại ngữ thực tế được xác định từ bốn yếu tố: mức đầu vào thật của người học, nhu cầu công việc của ngành, thời lượng nhà trường dành được, và năng lực đội ngũ.
Nên đặt chuẩn theo từng kỹ năng thay vì một mức tổng, và bắt buộc phải kèm lộ trình có phương án cho những người tụt lại.
Và phần lớn năng lực ngoại ngữ không được xây trong giờ học ngoại ngữ mà trong các môn chuyên ngành, nên đây là nơi cần thay đổi nhiều nhất.
Bước tiếp theo
Hãy tổ chức một bài kiểm tra ngoại ngữ đầu vào cho khoá mới nhất và ghi lại phân bố kết quả theo từng kỹ năng.
Con số đó là căn cứ duy nhất để biết chuẩn đầu ra hiện hành của Quý trường có thực tế hay không, và nó thường dẫn tới những điều chỉnh cần thiết mà trước đó không ai nhận ra.
