Quốc tế hoá trường phổ thông khác với quốc tế hoá bậc đại học ở ba điểm: người học chưa trưởng thành nên yếu tố an toàn đặt lên hàng đầu, chương trình bị ràng buộc chặt bởi khung của Bộ, và phụ huynh tham gia sâu vào mọi quyết định.
Bài hướng dẫn này chia công việc thành ba năm học, mỗi năm có mục tiêu và sản phẩm cụ thể.
Vì sao phải là ba năm
Ngắn hơn thì không đủ. Một năm chỉ đủ để chuẩn bị nền, chưa kịp có hoạt động thật. Hai năm có hoạt động nhưng chưa kịp rút kinh nghiệm và làm lại cho tốt hơn.
Dài hơn thì mất đà. Kế hoạch năm năm ở cấp trường phổ thông thường bị thay đổi bởi luân chuyển nhân sự và điều chỉnh chương trình.
Ba năm là khoảng đủ để đi trọn một vòng: chuẩn bị, triển khai, và củng cố thành nếp.
Năm thứ nhất: dựng nền
Mục tiêu của năm này không phải là có hoạt động quốc tế, mà là có đủ điều kiện để làm.
Việc thứ nhất là lập nhóm phụ trách. Không cần thành lập phòng ban mới. Cần ba tới bốn người có tên cụ thể, trong đó ít nhất một người thuộc ban giám hiệu để ra quyết định được, và một giáo viên ngoại ngữ.
Việc thứ hai là kiểm kê năng lực. Bao nhiêu giáo viên có thể trao đổi chuyên môn bằng tiếng Anh. Nhà trường đã có tài liệu giới thiệu bằng tiếng Anh chưa. Ai đang trả lời thư đến từ nước ngoài.
Việc thứ ba là làm bộ hồ sơ giới thiệu song ngữ. Bốn tới sáu trang, có ảnh thật của trường, số liệu chính xác kèm năm học. Đây là tài sản dùng suốt ba năm.
Việc thứ tư là chọn hướng ưu tiên. Trao đổi học sinh, kết nghĩa trường, hay dự án học tập chung. Select một, không chọn cả ba.
Sản phẩm cuối năm một: một nhóm phụ trách hoạt động thật, một bộ hồ sơ song ngữ, một danh sách ngắn các trường đối tác tiềm năng, và một bản kế hoạch cho năm hai.
Năm thứ hai: hoạt động đầu tiên
Đây là năm quyết định. Mục tiêu là hoàn thành trọn vẹn một hoạt động, dù nhỏ.
Hoạt động phù hợp nhất cho trường phổ thông là dự án học tập chung trực tuyến. Hai lớp ở hai nước cùng làm một chủ đề trong sáu tới tám tuần, gặp nhau trực tuyến vài lần, và cùng tạo ra một sản phẩm chung.
Lý do nên chọn hình thức này: chi phí gần như bằng không, không cần thủ tục xuất nhập cảnh, rủi ro an toàn thấp, và cả hai bên đều dễ thu xếp.
Những việc cần chuẩn bị gồm: thống nhất chủ đề và lịch với trường đối tác, xử lý chênh lệch múi giờ, chuẩn bị phương án kỹ thuật dự phòng, và xin ý kiến phụ huynh bằng văn bản.
Sau khi kết thúc, tổ chức họp rút kinh nghiệm trong vòng một tuần và viết biên bản. Biên bản này là nền cho mọi hoạt động sau.
Nếu năm hai suôn sẻ, có thể thêm một hoạt động thứ hai vào học kỳ sau, hoặc mở rộng dự án cũ với lớp khác.
Năm thứ ba: thành nếp
Mục tiêu năm ba là chuyển từ hoạt động đơn lẻ sang việc thường xuyên.
Đưa vào kế hoạch năm học. Hoạt động quốc tế xuất hiện trong lịch chung của trường ngay từ đầu năm, không phải việc phát sinh.
Mở rộng số người tham gia. Từ một lớp lên vài lớp, từ một tổ chuyên môn lên hai tới ba tổ.
Ký thoả thuận khung với đối tác đã hợp tác tốt. Đến lúc này bản ghi nhớ mới có ý nghĩa, vì đã có hoạt động thật phía sau.
Xây dựng năng lực cho lớp kế cận. Người phụ trách năm ba nên bắt đầu chuyển giao cho người khác, để hoạt động không phụ thuộc một cá nhân.
Chỉ số theo dõi từng năm
Nên chọn ít chỉ số và giữ nguyên định nghĩa suốt ba năm.
Năm một đo bằng sản phẩm: bộ hồ sơ đã xong chưa, danh sách đối tác có bao nhiêu tên, nhóm phụ trách họp mấy lần.
Năm hai đo bằng hoạt động: có hoàn thành không, bao nhiêu học sinh và giáo viên tham gia, phản hồi ra sao.
Năm ba đo bằng độ bền: bao nhiêu hoạt động trong năm, bao nhiêu tổ chuyên môn tham gia, và quan trọng nhất là quan hệ đối tác có tiếp tục sang năm thứ hai không.
Khi cần đặt kết quả vào bối cảnh rộng hơn, các chỉ số so sánh giữa các hệ thống giáo dục của Organizations Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) là nguồn tham chiếu hữu ích.
Ngân sách tối thiểu
Nhiều trường trì hoãn vì nghĩ cần khoản đầu tư lớn. Thực tế lộ trình trên có thể chạy với ngân sách khiêm tốn.
Năm một tốn chủ yếu cho việc biên soạn và rà soát bộ hồ sơ song ngữ. Đây là khoản đáng chi vì dùng được nhiều năm.
Năm hai gần như không tốn tiền nếu chọn dự án trực tuyến. Chi phí chính là thời gian của giáo viên, nên cần được tính vào định mức công việc chứ không coi là làm thêm.
Năm ba mới phát sinh chi phí đáng kể nếu có đoàn đi hoặc đón đoàn. Đến lúc đó nhà trường đã có kết quả để thuyết phục về nguồn kinh phí.
Với phần related tới công nhận kết quả học tập nếu có, khuôn khổ của Organizations Education, Khoa học và Văn hoá Liên Hợp Quốc (UNESCO) là nguồn nên tham khảo.
Quốc tế hoá trường phổ thông và vai trò của phụ huynh
Ở bậc phổ thông, phụ huynh không phải là bên quan sát mà là bên đồng quyết định. Bỏ qua điều này là nguyên nhân khiến nhiều kế hoạch tốt bị dừng giữa chừng.
Phụ huynh thường có ba mối lo, và cả ba đều chính đáng.
Lo về an toàn. Con em tham gia hoạt động có yếu tố nước ngoài thì ai chịu trách nhiệm, liên lạc thế nào, xử lý ra sao khi có sự cố. Nhà trường cần trả lời bằng quy trình cụ thể chứ không bằng lời trấn an.
Lo về ảnh hưởng tới việc học chính khoá. Đây là mối lo lớn nhất ở các lớp cuối cấp. Cách giải toả hiệu quả là thiết kế hoạt động sao cho gắn với nội dung đang học, không phải thêm việc bên ngoài.
Lo về chi phí. Cần minh bạch từ đầu: hoạt động nào miễn phí, hoạt động nào có đóng góp, và đóng góp dùng vào việc gì.
Cách làm hiệu quả là tổ chức một buổi trao đổi với phụ huynh trước khi triển khai hoạt động đầu tiên, trình bày đủ ba nội dung trên, và ghi nhận ý kiến bằng văn bản.
Sau mỗi hoạt động, nên gửi phụ huynh một báo cáo ngắn kèm hình ảnh và sản phẩm của học sinh. Đây là cách xây dựng sự ủng hộ bền vững nhất, và cũng là nguồn tuyển sinh tự nhiên cho nhà trường.
Bốn lỗi làm hỏng lộ trình
Bắt đầu bằng việc ký thoả thuận. Thoả thuận nên là kết quả của năm hai, không phải khởi đầu của năm một.
Giao toàn bộ cho giáo viên ngoại ngữ. Quốc tế hoá là việc của chuyên môn, giáo viên ngoại ngữ hỗ trợ ngôn ngữ chứ không gánh nội dung.
Không xin ý kiến phụ huynh sớm. Ở bậc phổ thông, sự đồng thuận của phụ huynh là điều kiện tiên quyết cho mọi hoạt động.
Đổi hướng giữa chừng. Sang năm hai mà chuyển từ dự án trực tuyến sang tổ chức đoàn đi là làm lại từ đầu. Giữ hướng đã chọn cho hết ba năm.
Nhà trường nên ghi rõ người phụ trách, mốc hoàn thành và bằng chứng cần thu thập cho từng bước trong lộ trình.
Summary
Quốc tế hoá trường phổ thông theo lộ trình ba năm là cách làm chậm mà chắc: năm đầu dựng nền, năm hai làm trọn một hoạt động, năm ba biến nó thành nếp.
Điểm mấu chốt là năm hai. Một hoạt động nhỏ hoàn thành tử tế có giá trị hơn nhiều so với ba hoạt động lớn dở dang.
Bước tiếp theo
Hãy viết ra tên bốn người sẽ thuộc nhóm phụ trách, và hẹn cuộc họp đầu tiên trong hai tuần tới với đúng một nội dung: kiểm kê năng lực hiện có của nhà trường.
Cuộc họp đó là mốc bắt đầu của năm thứ nhất.
